Hasad dan ain

Dalam Islam, hasad dan ’ain (mata jahat) adalah sifat yang dikaitkan dengan manusia, bukan haiwan. Ini kerana hasad memerlukan niat dan kesedaran, yang hanya dimiliki oleh manusia. Tiada dalil daripada Al-Quran, sunnah, atau kitab-kitab ulama muktabar yang menunjukkan bahawa ada haiwan yang boleh merasa hasad atau menyebabkan ’ain kepada manusia.

Dalil daripada Al-Quran dan Sunnah:
1. Hasad daripada manusia:
• Allah SWT berfirman: “Dan dari kejahatan orang yang dengki apabila dia dengki.” (Surah Al-Falaq: 5). Dalam ayat ini, hasad dinisbahkan kepada manusia, tanpa sebarang rujukan kepada haiwan.
• Dalam hadis, Rasulullah ﷺ bersabda: “Mata itu benar (berbahaya), dan sekiranya ada sesuatu yang mendahului takdir, maka mata itulah yang akan mendahuluinya.” (Riwayat Muslim). Hadis ini menjelaskan tentang ’ain, tetapi hanya daripada manusia.
2. Haiwan dalam teks Islam:
• Haiwan disebut dalam Al-Quran dan hadis dalam konteks tertentu, seperti unta Nabi Saleh, burung hud-hud Nabi Sulaiman, dan anjing Ashabul Kahfi. Namun, tiada sebarang bukti atau petunjuk bahawa haiwan boleh menyebabkan hasad atau ’ain.

Pandangan Ulama mengenai sama ada haiwan boleh mempunyai sifat hasad atau menyebabkan ‘ain selain daripada manusia tidak diterima dalam majoriti daripada sudut pandangan ulama aqidah, tasawuf, dan fiqh. Namun, dapat diperincikan pandangan daripada ketiga-tiga disiplin ilmu ini dan rujukan yang berkaitan.

Pandangan Ulama Aqidah

Dalam disiplin aqidah, pandangan tentang hasad dan ‘ain berkaitan dengan prinsip tawhid dan qadha’ dan qadar. Ulama aqidah umumnya berpendapat bahawa hasad dan ‘ain adalah fenomena yang berlaku dalam kalangan manusia dan bukan haiwan. Konsep ini berkait rapat dengan niat, kehendak, dan kesedaran, yang hanya dimiliki oleh manusia.

1. Imam Abu Ja’far At-Tahawi dalam Al-‘Aqidah At-Tahawiyyah:

Imam At-Tahawi dalam “Al-‘Aqidah At-Tahawiyyah” menyebut bahawa segala sesuatu yang berlaku di dunia ini adalah takdir Allah, termasuk segala yang terjadi dalam hubungan antara manusia. Allah berfirman dalam Al-Quran:

“Tidak ada suatu musibah pun yang menimpa di bumi dan di diri kalian, melainkan telah tercatat dalam Kitab (Lauh Mahfuzh) sebelum Kami menciptakannya.” (Surah Al-Hadid: 22).

Namun, tidak ada ruang untuk mendakwa bahawa haiwan mampu melakukan hasad atau ‘ain kerana itu memerlukan unsur kesedaran dan niat yang hanya ada pada manusia. Dalam ajaran aqidah, Allah adalah satu-satunya yang berhak untuk mencipta takdir.

•   Rujukan: “Al-‘Aqidah At-Tahawiyyah”, cetakan Dar Al-Minhaj, halaman 46.

2. Imam Ibn Taymiyyah dalam Majmu’ Al-Fatawa:

Imam Ibn Taymiyyah dalam “Majmu’ Al-Fatawa” mengingatkan bahawa segala yang berlaku dalam alam ini adalah dengan izin Allah dan berdasarkan takdir-Nya. Beliau berpendapat bahawa ‘ain adalah sesuatu yang boleh memudaratkan seseorang, tetapi ia berasal daripada manusia yang mempunyai niat atau rasa dengki. Tidak ada dalil yang menunjukkan bahawa haiwan boleh melakukan perkara ini.
• Rujukan: “Majmu’ Al-Fatawa”, jilid 19, halaman 50–55, cetakan Dar Al-Wafa.

Pandangan Ulama Tasawuf

Dalam disiplin tasawuf, yang lebih menekankan pada pembersihan hati dan hubungan batin dengan Allah, ada penekanan pada penyakit hati seperti hasad yang boleh memudaratkan jiwa. Para ulama tasawuf mengajarkan bahawa sifat-sifat negatif seperti hasad perlu dibersihkan melalui zikrullah dan introspeksi diri. Sifat seperti hasad dianggap berasal daripada kekotoran hati manusia, dan tidak ada keterangan yang menyebut bahawa haiwan mampu mempunyai sifat-sifat ini.

1. Imam Al-Ghazali dalam Ihya’ Ulumuddin:

Imam Al-Ghazali dalam “Ihya’ Ulumuddin” membincangkan penyakit hati, termasuk hasad, dan menyatakan bahawa penyakit ini hanya ada dalam diri manusia yang mempunyai niat dan kesedaran. Beliau mengajarkan cara-cara untuk membersihkan hati daripada hasad, seperti berzikir, bermuhasabah (muhasabah diri), dan mencari kebaikan dalam diri orang lain.
• Rujukan: “Ihya’ Ulumuddin”, jilid 3, bab “Afat Al-Lisan”, halaman 208, cetakan Dar Al-Ma’arif.

2. Imam Al-Qushayri dalam Risalah Qushayriyyah:

Imam Al-Qushayri menekankan bahawa hasad adalah sifat yang boleh merosakkan hubungan spiritual dengan Allah. Namun, ia adalah satu sifat yang berlaku dalam diri manusia, kerana hanya manusia yang dapat merasai perasaan cemburu atau keinginan untuk menghilangkan nikmat orang lain. Tidak ada pengajaran dalam tasawuf yang menyebut bahawa haiwan mempunyai sifat ini.
• Rujukan: “Risalah Qushayriyyah”, halaman 120, cetakan Dar Al-Kutub Al-Ilmiyyah.

Pandangan Ulama Fiqh

Dalam disiplin fiqh, hasad dan ‘ain dibincangkan dari sudut hukum, dan kedua-duanya dianggap sebagai perkara yang boleh memudaratkan individu, tetapi ia berasal daripada manusia. Fiqh Islam mengajar cara-cara untuk melindungi diri daripada ‘ain melalui amalan seperti ruqyah dan doa.

1. Imam Nawawi dalam Al-Majmu’:

Imam Nawawi dalam “Al-Majmu’” mengulas tentang bahaya ‘ain dan menyatakan bahawa ia adalah suatu bentuk kesan dari sifat hasad yang terpendam dalam hati seseorang manusia. Namun, tidak ada sebarang hadith atau pernyataan fiqh yang menyebut bahawa haiwan boleh memberi kesan ‘ain.
• Rujukan: “Al-Majmu’”, jilid 9, halaman 112, cetakan Dar Al-Fikr.

2. Imam Ibn Qayyim Al-Jawziyyah dalam Zad Al-Ma’ad:

Imam Ibn Qayyim Al-Jawziyyah dalam “Zad Al-Ma’ad” menegaskan bahawa ‘ain adalah fenomena yang berlaku apabila seseorang yang hasad menatap atau menilai dengan buruk orang lain. Walaupun demikian, beliau tidak pernah menyebut bahawa haiwan boleh menyebabkan ‘ain. Beliau menekankan penggunaan doa dan ruqyah untuk melindungi diri daripada bahaya tersebut.
• Rujukan: “Zad Al-Ma’ad”, jilid 4, halaman 162, cetakan Dar Ibn Kathir.

3. Imam As-Suyuti dalam Al-Ashbah wa Al-Nazair:

Imam As-Suyuti dalam “Al-Ashbah wa Al-Nazair” juga tidak menyebut bahawa haiwan mempunyai kemampuan untuk menimbulkan ‘ain atau memiliki sifat hasad. ‘Ain lebih kepada kesan dari niat manusia yang dengki terhadap orang lain.
• Rujukan: “Al-Ashbah wa Al-Nazair”, halaman 205, cetakan Dar Al-Kutub Al-Ilmiyyah.

Kepercayaan Tradisional:

Dalam sesetengah budaya dan adat, ada kepercayaan yang mengaitkan haiwan tertentu dengan hasad atau nasib buruk, seperti burung hantu atau gagak. Namun, ini hanyalah kepercayaan karut yang tidak mempunyai asas dalam syariat Islam.

Kesimpulan

Hasad dan ’ain adalah sifat manusia, dan tiada dalil yang menunjukkan haiwan boleh melakukannya. Berdasarkan kepada dalil Al-Quran dan Sunnah serta pandangan ulama aqidah, tasawuf, dan fiqh, tidak ada bukti atau dalil yang jelas menunjukkan bahawa haiwan boleh mempunyai sifat hasad atau menyebabkan ‘ain. Hasad dan ‘ain adalah sifat yang terhad kepada manusia kerana ia melibatkan kesedaran, niat, dan emosi. Semua ulama dalam ketiga-tiga disiplin ini sepakat bahawa hasad dan ‘ain adalah perkara yang terjadi antara manusia dan bukan haiwan.

Wallahua’laam.

Penyusun:

Ust Asmad Al-Azhari
Ahli GPMM Berdaftar